Abaza Mehmed Paşa’nın başlattığı moda akımı

Geçen hafta, 200 yıl önce İstanbul sokaklarında, Karayip Korsanları filminin ünlü karakteri Kaptan Jack Sparrow’u andıran kılıklarıyla dolaşan “Cezayir Kesimliler”i anlatmıştım. Bugün de bir zamanlar erkek şıklığı denilince akla gelen ilk isim olan Abaza Mehmed Paşa’yı anlatacağım.

Ragıp Şevki Yeşim bir yazısında Abaza Mehmed Paşa’yı şöyle anlatmış: “Çok şık gezerdi. Kendine göre bir takım giyim kuşam buluşları vardı. Kendisini ve atlarını muhteşem bir şekilde süslerdi. O kadar cazip, o kadar şıktı ki, devrin padişahı olan IV. Murad bile giyim işinde Abaza Paşa’yı taklit ederdi. Abaza’nın elbiselerine benzeyen elbiseler giyer, atını onun atı gibi süsler, öyle dolaşırdı. Osmanlı İmparatorluğu’nun büyük başşehrinde bir anda Abaza modası baş gösterdi. Abaza kesimi kaftan, Abaza kavuk, Abaza biçimi kılıç, halk arasında bir hareket yarattı. Bazen padişahla yanyana giderlerdi. IV. Murad, ona yanında yol almasına izin vermişti. Bir gün ikisi beraber, aba cepken giyip giderken, padişahın Abaza’nın kıyafetini taklide yeltendiği apaçık görülmüştü.”

Bir sabah IV. Murad, Bostancı Odabaşısı Acem ibrahim Ağa ile at üstünde gezintiye çıkar. İbrahim Ağa, padişahın ardından gelmektedir. Topkapı’dan çıkıp Topçular’a doğru giderlerken birden Eğrikapı yolundan Abaza Mehmed Paşa görünür. Abaza hemen padişaha selâm durur. Atından inip padişahın ayağını öpmek ister. IV. Murad: “inme!” der. Abaza Paşa da padişahla beraber atını sürmeye devam eder. Bir ara padişah, Abaza’nın belinde bir kılıç bulunduğunu farkeder. Hemen atını  durdurdur. Bostancı  Odabaşısına doğru döner; “Bre baka Bostancı, tez gel!” der. Acem ibrahim Ağa hemen padişahın yanına yaklaşır. IV. Murad, “Tez  Abaza’yı  atından  indirip   tuttuğunu al, sen kuşan!” der.

Padişahın bu sözlerine Abaza Paşa fena halde bozulur. Atından iner ve kılıcını Bostancı’ya teslim eder. Padişah biraz uzaklaşınca, Acem İbrahim Ağa durumu açıklar: “Devletlû  paşa, padişahların  yanında kılıç   ile   beraber   bulunmak   olmaz.   Bu kaideyi bilmez misiz?”

Abaza modası padişahı kızdırır

I. Murad 1623’te amcası Deli Mustafa’dan sonra imparatorluk tahtına on iki yaşında bir çocukken oturmuştu. Ömrü boyunca erkek yüzü çizgilerinin ve erkek vücudu yapısının hayranı olan Sultan Murad’ın ilk gözdesi Musa Melek Çelebi’ydi. Kendisinden 1- 2 yaş kadar büyüktü. İkinci gözdesi de Hasan Halife’ydi. Diğer bir gözdesi ise Abaza Mehmed Paşa oldu.

Reşad Ekrem Koçu, Abaza Mehmed Paşa için şunları yazmıştır: “…Sultan Murad’la tanıştığı zaman yaşı kırkını aşkındı, fakat son derecede yakışıklıydı, tuvana ve çalak bir erkek vücuduna yaraşan esvap kesimleri icat edecek kadar da tuvaletine düşkündü. Evvela genç padişah Abaza Paşa gibi giyinip kuşanmaya başladı, padişahı da bütün İstanbul gençleri taklit etti, büyük şehirde Abaza kesimi esvaplar moda oldu.”

Bütün İstanbul’da Abaza modasının alıp yürümesi padişahı kızdırmaya başlamıştı. Bu sırada padişahın yakınları arasında yeni bir yüz daha görülmeye başlandı: Bosna Valisi Bezirgânzâde Hacı Sinan.

Hacı Sinan zengin bir adamdı. Onun bu zenginliği Abaza’nın iştahını kabartmıştı. Onun servetinden bir parça koparabilmek hevesine dümüştü. Bazen borç isteme, bazen tehdit yollarına saptı. Fakat Hacı Sinan sürekli ayak diredi.

I. Murad’ın Abaza’ya kızdığı günlerde; Hacı Sinan, Abaza Mehmed Paşa yüzünden yaşadığı sıkıntıları bir bir padişaha anlattı. Padişah çok kızmıştı, fakat durduk yerde Abaza’yı idam etmek istemedi. Bunu yapmak için bir sebep bekliyordu. Nihayet o sebep de bir gün ortaya çıkıverdi.

İdama götüren rüşvet

İstanbul’daki Rumlarla Ermeniler arasında din konusunda şiddetli bir tartışma oldu. Ermeniler Abaza’ya 50 bin kuruş vererek yardımını rica ettiler. Bu rüşvet çabuk duyuldu. Silâhtar Ağa’ya, ondan da padişaha haber gitti. IV. Murad derhal Abaza Mehmed Paşa’yı çağırttı. Kaşlarını çatarak: “Ermeniler sana ne kadar hizmet edecek oldular?” diye garip bir soru sordu. Abaza Paşa rüşveti saklamak istemedi, aldığı miktarı az göstererek kurtulmaya çalıştı. “Padişahım,  onikibin  kuruş  arzettiler!” dedi.

Padişah bu cevap üzerine sadece sustu. Hiçbir şey yapmadı. Fakat bu sessizliğin acısı birkaç gün sonra çıktı. Padişah Ermeniler’den birkaçının boynunun vurdurdu. Sonra Abaza Paşa’yı çağırttı. Paşa, saraya ulaşınca Bostancılar onu sırça saraya hapsedildi ve orada idam edildi. Pişmanlık mıdır, hatıralara hürmet midir bilemeyiz, Sultan Murad, Abaza Paşa’ya muazzam cenaze alayı yaptırttı ve namazında bizzat bulundu.

Kaynak: Reşad Ekrem Koçu “Osmanlı Padişahları”, 1960; Hayat Tarih Mecmuası, Ekim 1966, Ragıp Şevki Yeşim’in yazısı: “Erkek şıklığını yayan vezir”.

Barış Özkök’ün bu yazısı 6 Nisan 2008 tarihinde Akşam Gazetesi’nde yayımlandı.

Share Button

Bu konuda görüşlerinizi yazın