Bir resim, üç ressam

Ünlü ressam Giovanni Bellini, Ferrara Dükü için “Tanrıların Ziyafeti” isimli bir resim yapar.  1514’te resmi tamamlayan Bellini 1516’da ölür. Bu, onun yaptığı son resim olmuştur. Fakat Bellini bu resmin son halini asla göremez.

Giovanni Bellini’nin portresi

Geçtiğimiz hafta gazetelerde ressam Yaşar Çallı’yla ilgili bir haber yer aldı.  Habere göre Yaşar Çallı, Sezer’in Cumhurbaşkanlığı döneminde Çankaya Köşkü için Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’in çeşitli dönemlerini anlatan tablolar yapmıştı. Fakat Gül’ün Köşk’e çıkmasıyla bunların depoya kaldırıldığı iddia ediliyordu.

Bir resmi yapan kişi, çok iyi bir ressam da olsa bazen resimlerinin kaderi Çallı’nınkilere benzeyebilir. Hatta çok daha talihsiz ressamlar var. Bunlardan biri de Rönesans döneminin ünlü ressamlarından Giovanni Bellini’dir. Onun yaptığı  resim, o öldükten sonra başka ressamlar tarafından değiştirilmişti.

Tanrıların Ziyafeti

1512’de Ferrara Dükü, Giovanni Bellini’ye bir resim siparişi verir. İtalyan Rönansansının baş yapıtlarından biri olacak bu resim günümüzde ABD’nin başkenti Washington’daki Ulusal Sanat Müzesi’ndedir.

Tanrıların Ziyafeti isimli resim

Bellini soyadı size tanıdık geliyor olabilir. Çünkü Giovanni Bellini’nin kardeşi Gentile,1479’da İstanbul’a gelip Fatih Sultan Mehmet’in portresini yapmıştı. Kardeşlerin babası Jacopo Bellini de döneminin önemli ressamlarındandı.

Giovanni Bellini, Ferrara Dükü için “Tanrıların Ziyafeti” isimli resmi yapar.  Bu resmin ilginç bir özelliği vardır. Bu da Bellini’den sonra iki ressamın bu resim üzerinde değişiklik yapmasıdır.

Bir resim, üç ressam

Yüzyılar boyunca birçok resim meraklısı “Tanrıların Ziyafeti”nin Bellini tarafından çizilmiş ilk halini merak etti. Tabii resmin  Bellini’den sonra niye değiştirildiği de ayrı bir merak konusuydu. 20. yüzyıla gelindiğinde bilimsel gelişmeler, uzmanlara resimleri daha detaylı inceleme fırsatı verdi. Bu da birçok sorunun cevaplanmasını sağladı.

Birçok İtalyan ressamın biyografisini yazan Giorgio Vasari, 1568’de Bellini’nin arka plan için yaptığı manzaranın Titian tarafından değiştirildiğini yazdı. Fakat detayların öğrenilmesi için birkaç yüzyıl daha geçmesi gerekiyordu.

1950’lerde araştırmacılar Ulusal Sanat Galerisi’nde “Tanrıların Ziyafeti”nin x-ışınıyla fotoğraflarını çektiler. Araştırmacılar Titian’a ait bölümlerin altında Bellini’nin resmini bulmayı umuyorlardı. Zaten buldular da. Fakat iki ressamın çalışmaları arasında üçüncü bir ressama ait izleri de buldular.

Rönesans döneminde İtalya

Rönesans döneminde İtalya bir şehir devletleri topluluğuydu. (İtalya’nın tek bir devlet haline gelmesi ancak 1800’lerde gerçekleşti.) Her şehrin kendine ait yöneticisi vardı. Örneğin Floransa’yı Medici Ailesi, Ferrara’yı Este Ailesi yönetiyordu. Bu aileler arasında her zaman bir anlaşmazlık ve sürekli rekabet vardı. Alfonso d’Este’nin Ferrara’daki sarayı için “Tanrıların Ziyafeti” resmini yaptırmasının nedeni de bu rekabetti.

Rönesans boyunca Ferrara şehrini d’Este ailesi yönetti. Alfonso d’Este 1505’te Ferrara Dükü oldu. Alfonso, Ferrara’daki sarayının duvarları için dönemin en önemli ressamlarına resimler yaptırdı. Bunlardan biri de“Tanrıların Ziyafeti”ydi. Bu, Giovanni Bellini’nin yaptığı son resimdi.

Sır perdesi kalkıyor

En başından itibaren bu resim hakkında bir sürü söylenti vardı. Kimisi Bellini’nin resmi bitiremeden öldüğünü ve bu nedenle Titian’ın resmi tamamladığını iddia ediyordu. Fakat bunun doğru olma ihtimali yoktu. Çünkü Bellini resme imzasını atmıştı. Eğer bitirmemiş olsaydı, imzalamazdı. Ayrıca Bellini resim bittiği için Alfonso’dan son ödemeyi de almıştı. Peki o zaman resim niye değiştirilmişti?

Bellini’nin yaptığı Tanrıların Ziyafeti aslında 5 parçalık bir resim projesinin ilk parçasıydı. Bellini, resmi 1514’te tamamladı ve iki yıl sonra da öldü. Bellini’nin ölümünden sonra Alfonso, Titian’a sipariş verdi. O da projenin diğer üç resmini yaptı. Beşinciyi de Dosso Dossi yaptı.  Dosi projeyi bir bütün olarak değerlendiriyordu. Bu nedenle de Bellini’nin resmine müdahale etme gereği duydu. Çünkü ona göre resmin biraz modernize edilmesi gerekiyordu. Fakat Dossi’nin yaptığı değişiklik Titian’ın hoşuna gitmedi. Titian yaptığı üç resimle, “Tanrıların Ziyafeti”ni uyumlu hale getirmek için resim üzerindeki son değişikliği yaptı.

Bellini, “Tanrıların Ziyafeti”ni 5 resimlik projenin bir parçası olarak yapmıştı. Onun şansızlığı, diğer resimlerin iki farklı ressam tarafından yapılmış olmasıydı. Bu iki ressam  da Bellini’nin eserini kendi sanat anlayışlarına göre değiştirmekte bir sakınca görmemişti.

Kaynak: Web Exhibits Web sitesi

Barış Özkök’ün bu yazısı 27 Ocak 2008 tarihinde Akşam Gazetesi’nde yayımlandı.

Share Button

Bu konuda görüşlerinizi yazın