Her Kelimenin Bir Hikâyesi Var: Robot

 

Bazen fabrika gibi ortamlarda çalışan kişiler “bütün gibi robot gibi çalışıyorum” diyerek çalışma tarzlarından şikayetçi olurlar. Robot’un bu mecazi kullanımı, aslında bir zamanlar bu kelimenin gerçek anlamıydı.

Robot,  hareket etmeye, nesneleri tutmaya ve çevresiyle etkileşim halindeyken bir iş yapmaya yarayan bilgisayar kontrollü makinadır. Robotlar sürekli tekrarlanan işleri insanlardan daha doğru, hızlı ve ucuz bir şekilde yapabilmektedirler. Robot terimi Çek dilindeki “zorunlu olarak çalışan”, “çalışmaya mecbur” gibi anlamlara gelen robota kelimesinden türemiştir. Robot kelimesi ilk defa Çek romancısı ve oyun yazarı Karel Capek’in 1921’de sahnelenen “Rossum’un Evrensel Robotları” isimli oyununda kullanılmıştır. Oyun iki yıl sonra İngilizce’ye tercüme edilip, Londra’da sahnelendikten sonra robot kelimesi İngilizce’ye de girmiştir. Robot kelimesi o zamandan itibaren insanlara işlerinde yardım etmeye yarayan ya da insanların yapmakta zorlandıkları işleri yapan makinalar için kullanılmaya başlanmıştır.

Android, klonlama, genetik mühendisliği ya da biyoteknoloji ile üretilmiş ve biyolojik malzemeden yapılmış yapay kişidir. Android kelimesinin kökeni Yunanca’da “insana benzeyen” anlamına gelen androides’dir. Android, 18. yüzyılda İngilizce’ye girmiştir. Android daha çok bilim kurgu romanlarında yer almaktadır. Bu türün yazarları android’in robottan daha farklı bir şey olduğunu düşünmektedir. Çünkü endüstriyel robotların dışındaki robotlar, dış görünüş bakımından insana benzese de içlerinde mekanik bir cihaz barındırmaktadırlar. Bu da onların androidlerle olan temel farkını meydana getirmektedir.

1930’lu yıllarda robot kelimesi bilimkurgu romanlarında kullanılmaya başlandı. Android kelimesi ise daha sonraki zamanlarda literatüre girmeyi başardı. Clifford Simak’ın 1951’de yayınlanan “Zaman ve Tekrar” isimli romanı ilk başarılı android öyküsü olarak kabul edilir.

Robot kelimesi ününü Isaac Asimov tarafında yazılan “Robotiklerin üç kanunu” isimli roman serisine borçludur. Bu hikayeler ve bunların taklidi başka hikayeler, robot kelimesinin otomatik olarak çalışan tüm mekanik cihazlar için kullanılmasını sağladı.

Barış Özkök’ün bu yazısı 2005 yılında Halk’a ve Olaylara Tercüman Gazetesi’nde yayımlandı.

Bu konuda görüşlerinizi yazın